Việc ngư dân chủ động cứu hộ, thả rùa về tự nhiên không chỉ góp phần bảo vệ đại dương mà còn cung cấp nguồn dữ liệu quan trọng công tác nghiên cứu, bảo tồn.

Trên những chuyến tàu vươn khơi xa, giữa mênh mông sóng nước, nhiều ngư dân Gia Lai đã và đang lặng lẽ thực hiện những hành động đầy ý nghĩa: cứu hộ và thả về tự nhiên các cá thể rùa biển quý hiếm không may mắc lưới, dính câu.

Không chỉ cứu hộ và thả về tự nhiên các cá thể rùa biển quý hiếm, nhiều ngư dân Gia Lai còn chủ động thu gom rác thải nhựa sinh hoạt trên tàu cá mang về bờ xử lý. Những việc làm tưởng chừng nhỏ bé ấy đang góp phần tạo nên một chuyển biến tích cực trong nhận thức cộng đồng, đồng thời lan tỏa thông điệp mạnh mẽ về bảo tồn đa dạng sinh học biển.

Phong trào trả rùa về đại dương

Mới đây, ông Huỳnh Minh Toàn (SN 1990, trú tại phường Hoài Nhơn, Gia Lai), thuyền trưởng tàu cá BĐ-99095-TS, cho biết trong chuyến biển kéo dài hơn 20 ngày chuyên câu cá ngừ đại dương, tàu của ông đã kịp thời cứu hộ một cá thể rùa biển nặng khoảng 40-45 kg bị mắc câu. Khi phát hiện rùa vùng vẫy trong dây câu, các thuyền viên lập tức phối hợp đưa lên tàu, cố gắng gỡ lưỡi câu trong họng rùa . Sau khi kiểm tra thấy rùa khỏe mạnh, ngư dân nhanh chóng thả trở lại biển.

“Lúc đó anh em thuyền viên ai cũng mừng, chỉ mong cứu được rùa biển càng nhanh càng tốt để không bị thương nặng”, ông Toàn chia sẻ. Đối với những người gắn bó với biển cả, việc gặp rùa biển không hiếm, nhưng thay vì giữ lại hay xử lý tùy tiện như trước kia, nhiều ngư dân đã chủ động cứu hộ và trả lại tự nhiên.

Qua hình ảnh ghi nhận, ông Chu Thế Cường, chuyên gia của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xác định đây là cá thể rùa đực đã trưởng thành thuộc loài vích (Chelonia mydas) – một trong những loài rùa biển quý hiếm cần được bảo vệ. Ông Cường cũng khuyến cáo ngư dân cần tuân thủ đúng kỹ thuật khi cứu hộ, như đặt rùa lên bề mặt mềm để hạn chế tổn thương, tránh lật ngửa hoặc đè lên cơ thể rùa vì có thể gây nguy hiểm đến hệ hô hấp.

Trường hợp của ông Toàn là mắt xích mới nhất trong chuỗi hành động cứu hộ rùa biển liên tiếp của ngư dân Gia Lai trong tháng 4. Trước đó, tàu cá BĐ-97417-TS của anh Lê Văn Hội (SN 1991, trú phường Hoài Nhơn, Gia Lai) đã cứu hộ thành công 2 cá thể rùa biển trong chuyến vươn khơi kéo dài từ ngày 6-28/4. Trong đó, một cá thể đồi mồi dứa (Lepidochelys olivacea) bị mắc câu đã được các thuyền viên cắt dây và thả ngay trên biển; một cá thể vích nhỏ nặng khoảng 3 kg bị vướng vào “lưới ma” trôi nổi cũng được đưa lên tàu gỡ bỏ lưới và thả về môi trường tự nhiên.

Cũng trong tháng 4, tàu cá BĐ-93604-TS của ông Nguyễn Ngọc Hiếu (trú xã Cát Tiến, Gia Lai), hành nghề mành mực, cũng đã giải cứu 3 cá thể đồi mồi dứa, mỗi con nặng khoảng 20 kg. Ngoài ra, một cá thể đồi mồi dứa khác bị dính câu cũng được ông Ngô Đức Tấn, chủ tàu cá BĐ-93302-TS, cùng trú xã Cát Tiến kịp thời cứu hộ. Tất cả các cá thể rùa biển sau khi được gỡ lưới, tháo câu đều được thả về biển trong tình trạng ổn định.

IUCN đồng hành khuyến khích ngư dân bảo tồn rùa

Đáng chú ý, các trường hợp cứu hộ đều được ngư dân chủ động ghi nhận và báo cáo thông qua ứng dụng “TNV ngư dân”, một nền tảng số do IUCN hỗ trợ phát triển. Chỉ với thao tác đơn giản như chụp ảnh hoặc quay video ngắn, ngư dân có thể gửi thông tin về các trường hợp rùa biển mắc lưới, dính câu đến cơ quan chức năng. Không chỉ giúp thu thập dữ liệu, ứng dụng còn hỗ trợ dự báo thời tiết, đồng thời tạo cơ chế tích điểm đổi các vật dụng thiết thực như áo mưa, đèn pin, thẻ điện thoại… qua đó khuyến khích ngư dân tham gia bảo tồn.

Không chỉ dừng lại ở việc cứu hộ rùa biển, nhiều ngư dân Gia Lai còn chủ động thu gom rác thải nhựa sinh hoạt trên tàu cá và mang về bờ xử lý. Những bao rác theo tàu cập cảng không chỉ góp phần làm sạch môi trường biển mà còn giảm thiểu nguy cơ gây hại cho các loài sinh vật như rùa biển, cá heo hay chim biển – những loài dễ bị mắc kẹt hoặc nuốt phải rác nhựa.

Theo IUCN, mỗi năm có khoảng 1.000 cá thể rùa biển bị mắc lưới trên toàn cầu, tuy nhiên con số thực tế có thể cao hơn nhiều do thiếu hệ thống thống kê đầy đủ. Tại Việt Nam, rùa biển là loài nguy cấp, được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt. Việc ngư dân chủ động cứu hộ, báo cáo và thả rùa về tự nhiên không chỉ góp phần giảm thiểu tỷ lệ tử vong mà còn cung cấp nguồn dữ liệu quan trọng cho công tác nghiên cứu và bảo tồn.

Tính từ đầu năm 2026 đến nay, ngư dân Gia Lai đã cứu hộ thành công 9 cá thể rùa biển, gồm 3 cá thể vích và 6 cá thể đồi mồi dứa. Con số này tuy chưa lớn so với quy mô đại dương, nhưng lại mang ý nghĩa rất đáng ghi nhận trong bối cảnh áp lực khai thác thủy sản và ô nhiễm môi trường biển ngày càng gia tăng.

Không chỉ trên các chuyến biển xa, hoạt động cứu hộ rùa biển còn diễn ra tại khu vực ven bờ. Tại làng chài Nhơn Hải (phường Quy Nhơn Đông), đặc biệt là khu vực Hòn Khô Nhỏ, đội bảo vệ san hô địa phương thường xuyên phát hiện và xử lý các trường hợp rùa bị vướng lưới gần bờ. Sự phối hợp giữa ngư dân, cộng đồng và các tổ chức bảo tồn đang từng bước hình thành mạng lưới bảo vệ sinh vật biển hiệu quả tại tỉnh Gia Lai.

Từ những ngư dân quen với mưu sinh trên biển, nhiều người nay đã trở thành những “tình nguyện viên” tích cực trong công tác bảo tồn. Họ không chỉ cứu hộ rùa biển, mà còn góp phần làm sạch đại dương, bảo vệ hệ sinh thái và lan tỏa ý thức gìn giữ nguồn lợi thủy sản cho thế hệ sau. Sự thay đổi này không diễn ra trong ngày một ngày hai, mà là kết quả của quá trình tuyên truyền, tập huấn và đồng hành bền bỉ từ các cơ quan chức năng và tổ chức quốc tế.

Ông Trần Văn Vinh – Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Gia Lai – nhận định: “Giữa biển khơi rộng lớn, mỗi hành động cứu hộ rùa biển hay một bao rác được mang về bờ có thể chỉ là một việc nhỏ, nhưng khi được nhân lên, nó trở thành tín hiệu tích cực cho thấy mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên đang dần được điều chỉnh theo hướng hài hòa hơn. Những cá thể rùa được trả về đại dương, cùng những vùng biển dần sạch hơn, chính là minh chứng rõ nét cho ý thức trách nhiệm ngày càng cao của cộng đồng ngư dân trong hành trình bảo vệ môi trường biển”.

Từ ngày 4-6/6/2026 tại phường Cửa Lò (Nghệ An), Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Nghệ An tổ chức Chuỗi sự kiện truyền thông hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (05/6), Ngày Đại dương thế giới (08/6), Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026.

1. Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu – Từ chính sách đến hành động

– Thời gian: 8h00 ngày 5/6/2026

– Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

– Tham dự trực tuyến: ID: 942 6837 3034. Mật mã: KH0605.

2. Hội thảo Quốc gia “Hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững”

– Thời gian: 14h00 ngày 5/6/2026

– Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

– Tham dự trực tuyến: ID: 934 2999 5099. Mật mã: HT0506.

3. Chương trình nghệ thuật “Biển Việt Nam – Hành trình không gian xanh”

– Thời gian: 20h00 ngày 5/6/2026

– Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

4. Lễ Phát động Quốc gia hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới, Ngày Đại dương thế giới, Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026; Phát động phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh – sạch – đẹp”

– Thời gian: 6h00 ngày 6/6/2026 

– Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

5. Triển lãm Kinh tế Biển xanh – Nông nghiệp và Môi trường bền vững

– Thời gian: Từ ngày 4-6/6/2026

– Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

Theo Nông Nghiệp Môi Trường