Từ kho lạnh, chế biến phụ phẩm đến thói quen dùng bữa, hợp tác Việt Nam – Đan Mạch hướng tới những giải pháp cụ thể để giảm thất thoát và lãng phí thực phẩm.

Một quả táo bị bỏ đi hay một bữa ăn không dùng hết đều chứa đựng phần đất, nước, năng lượng và công sức đã bỏ ra để tạo nên chúng. Tại chương trình Đối thoại “Tác động chính sách & giải pháp giảm thất thoát, lãng phí thực phẩm” diễn ra vào sáng 25/9 tại Hà Nội, ông Morten Jakobsen, Cố vấn Thương mại và Đầu tư, Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam dùng hình ảnh ấy để đặt câu hỏi: Làm thế nào giữ lại những giá trị đang mất đi trong chuỗi thực phẩm?

Biến rác thực phẩm thành nguồn lực

Sự kiện nhằm hưởng ứng Ngày Quốc tế nhận thức về thất thoát và lãng phí thực phẩm (29/9), diễn ra trong năm Việt Nam và Đan Mạch kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Chuyển đổi xanh đã trở thành một nội dung quan trọng trong hợp tác hai nước, bao gồm nông nghiệp bền vững, an toàn thực phẩm, kinh tế tuần hoàn và giảm lãng phí.

Thông điệp từ phía Đại sứ quán Đan Mạch là tri thức cần được chuyển thành việc làm có thể áp dụng. Phụ phẩm nông nghiệp có thể trở thành nguyên liệu cho sản phẩm mới; rác hữu cơ có thể được xử lý thành phân bón. Thực phẩm còn sử dụng được, khi đáp ứng yêu cầu chất lượng và an toàn, có thể được chuyển đến người cần hỗ trợ.

Hợp tác với Mạng lưới Ngân hàng thực phẩm Việt Nam cho thấy hai hướng triển khai. Dự án Green Hero Solutions tìm cách đưa rác hữu cơ ra khỏi dòng chôn lấp, giảm phát thải, đồng thời hỗ trợ cộng đồng tiếp cận thực phẩm giàu dinh dưỡng.

Trong khuôn khổ hợp tác chiến lược ngành về thực phẩm giữa hai nước, các bên cũng xây dựng sổ tay “Tái chế rác thải thực phẩm – Giải pháp cho tương lai xanh”, chuyển kiến thức thành hướng dẫn cho hộ gia đình, trường học và doanh nghiệp.

Bước tiếp theo là tham vấn phiên bản thứ hai của cẩm nang xanh. Tài liệu dự kiến kế thừa kinh nghiệm đã có, cập nhật góc nhìn chính sách và tập hợp giải pháp từ doanh nghiệp, cộng đồng, nhà nghiên cứu, sinh viên. Ông Morten Jakobsen mong muốn được lắng nghe các bên, trong đó có doanh nghiệp, về cách vận hành mô hình tuần hoàn trong thực tế.

Ba câu hỏi được đặt ra cho cuộc đối thoại gồm: Giá trị nào đang mất đi mà có thể giữ lại? Mỗi người có thể thay đổi điều gì trong chính sách, kinh doanh, nghiên cứu hoặc sinh hoạt? Và làm sao hợp tác để nhân rộng giải pháp hiệu quả? Những câu hỏi ấy đưa câu chuyện toàn cầu về gần hơn với từng khâu của chuỗi thực phẩm tại Việt Nam.

Thanh niên tìm cách giữ nông sản khỏi bị bỏ phí

Ông Tạ Hồng Sơn, Bí thư Đoàn Thanh niên Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng muốn tìm đúng giải pháp cần phân biệt thất thoát với lãng phí thực phẩm. Thất thoát thường xảy ra từ gieo trồng, thu hoạch đến bảo quản, vận chuyển. Lãng phí lại hiện diện nhiều ở siêu thị, nhà hàng, bếp ăn và gia đình, khi thực phẩm còn giá trị bị loại bỏ hoặc mua, chế biến quá nhu cầu.

Ông Sơn dẫn số liệu, tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch đối với rau quả ở Việt Nam có thời điểm lên tới 25-30%; thủy sản khoảng 15-20% và lúa gạo khoảng 10-12%. Ông chỉ rõ nguyên nhân của tình trạng này là do công nghệ bảo quản còn hạn chế, kho lạnh thiếu hoặc đắt đỏ và việc tiêu thụ gặp khó khi được mùa. Ở khâu tiêu dùng, một loại nông sản kém đẹp về hình thức cũng có thể bị loại khỏi kệ hàng dù vẫn bảo đảm chất lượng.

“Đừng chỉ “giải cứu” thực phẩm khi vấn đề đã xảy ra. Hãy tạo ra một mô hình kinh tế để thực phẩm không bị trở thành chất thải ngay từ đầu”, ông Sơn đề xuất.

Theo ông, đổi mới sáng tạo phải giải quyết được vấn đề cụ thể của người nông dân và chuỗi cung ứng, thay vì chỉ dừng ở một công nghệ mới trên giấy.

Đoàn Thanh niên Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định ba hướng để người trẻ tham gia. Hướng thứ nhất là giảm thất thoát trong sản xuất, vận chuyển bằng những giải pháp như màng bọc sinh học kéo dài thời gian bảo quản, cảm biến theo dõi nhiệt độ và độ ẩm trong kho, hoặc kết nối phương tiện để giảm chi phí đưa nông sản ra thị trường.

Hướng thứ hai là tạo giá trị cho nông sản không đạt yêu cầu về hình thức, thực phẩm cận hạn và phụ phẩm. Nông sản loại hai, loại ba có thể được chế biến phù hợp; nền tảng kết nối có thể giúp thực phẩm còn an toàn đến với người có nhu cầu. Với ông Sơn, đó là chuyển từ xử lý phần dư thừa sang chủ động thiết kế cách sử dụng có hiệu quả hơn.

Hướng còn lại bắt đầu từ lựa chọn hằng ngày: mua vừa nhu cầu, lấy vừa đủ và dùng hết phần ăn. Thanh niên có thể tổ chức những hoạt động dễ tham gia, chia sẻ cách sử dụng thực phẩm còn lại và kết nối ngân hàng thực phẩm với nơi cần hỗ trợ.

Ông Sơn mong các sáng kiến được thử nghiệm đến cùng, tạo ra sản phẩm và mô hình cụ thể, bởi chống lãng phí bắt đầu cả ở cách sản xuất và cách mỗi người dùng bữa.

“Thanh niên Bộ Nông nghiệp và Môi trường không thể đứng ngoài bài toán giảm thất thoát và lãng phí thực phẩm. Chúng ta có thể bắt đầu từ chuyên môn của mình. Người làm khoa học hãy giải những bài toán của sản xuất. Người làm công nghệ hãy tìm cách đưa công nghệ đến gần người nông dân hơn. Người làm truyền thông hãy kể những câu chuyện để cộng đồng hiểu và hành động. Người làm công tác Đoàn hãy tạo ra những phong trào mà ở đó đoàn viên không chỉ tham gia, mà thực sự tạo ra sản phẩm, mô hình và giá trị cụ thể”, ông Tạ Hồng Sơn nhấn mạnh.

Theo Nông Nghiệp Môi Trường