Thử nghiệm phương tiện xanh thu gom rác, Hà Nội cần biến kết quả thành cơ sở hoàn thiện tiêu chuẩn, chính sách, từng bước hình thành hệ sinh thái vệ sinh đô thị.

Thử nghiệm không chỉ là đưa phương tiện mới ra đường

Tại Hội thảo “Chuyển động xanh cho đô thị thông minh” diễn ra chiều 18/9 tại Hà Nội, bà Đặng Anh Thư, Phó Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng), cho rằng việc Hà Nội triển khai thử nghiệm có kiểm soát mô hình phương tiện thu gom, vận chuyển rác theo hướng chuyển đổi xanh, trước mắt tại khu vực phát thải thấp ở phường Hoàn Kiếm, là bước đi cần thiết.

Tuy nhiên, điểm quan trọng nhất của quá trình này không chỉ là đưa xe điện vào vận hành mà phải đồng thời tạo ra cơ sở để hoàn thiện cơ chế, chính sách và hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn.

“Hiện nay chúng ta mới bắt đầu thử nghiệm thì chưa thể có ngay các tiêu chuẩn. Sau thời gian thử nghiệm, cần đúc kết đầy đủ ưu, nhược điểm để hình thành những hướng dẫn ban đầu, sau đó từng bước xây dựng, ban hành tiêu chuẩn”, bà Thư nói.

Điều đó có nghĩa, thử nghiệm không nên được xem đơn thuần là bước đưa phương tiện mới ra đường mà phải là quá trình thu thập dữ liệu và kiểm chứng thực tế để trả lời những câu hỏi cụ thể: Xe nào phù hợp với ngõ nhỏ, xe nào phù hợp tuyến dài? Phương tiện cần những yêu cầu kỹ thuật gì? Chi phí vận hành, đơn giá, định mức ra sao? Điều kiện để đăng ký, lưu hành và tổ chức vận hành thế nào?

Theo bà Thư, ngay từ giai đoạn thử nghiệm cần xác định rõ từng thời điểm sẽ đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách nào. Khi mô hình đủ điều kiện nhân rộng, các kết quả này sẽ trở thành cơ sở để xây dựng hành lang pháp lý phù hợp.

Như vậy, bài toán đặt ra không phải chỉ là có bao nhiêu chiếc xe điện được đưa vào thử nghiệm mà là sau thử nghiệm có thể hình thành được một bộ tiêu chuẩn và cơ chế đủ rõ để doanh nghiệp sản xuất, đơn vị môi trường vận hành và cơ quan quản lý cùng có căn cứ thực hiện.

Xe điện phải giải được bài toán ngõ nhỏ, hẻm sâu

Từ góc độ quản lý phương tiện, Đại tá Nguyễn Thị Xuân Huệ, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp an ninh (Bộ Công an), cho rằng nhu cầu sử dụng xe điện ba bánh chuyên dùng cho thu gom rác tại các ngõ nhỏ, hẻm sâu là vấn đề xuất phát trực tiếp từ thực tiễn đô thị.

Đây là những khu vực mà xe ô tô chở rác cỡ lớn không thể tiếp cận. Trong khi đó, công nhân môi trường vẫn phải sử dụng những phương tiện nhỏ, nhiều loại đã cũ, hoặc thực hiện thu gom thủ công, khiến năng suất thấp và tăng gánh nặng lao động.

Theo Đại tá Nguyễn Thị Xuân Huệ, Bộ Công an đã phối hợp với Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan để làm rõ cơ sở cho việc đề xuất thí điểm xe ba bánh chạy điện chuyên dùng thu gom, vận chuyển rác.

Về kỹ thuật, đây là phương tiện sử dụng động cơ điện, không phát sinh khí thải tại chỗ, khác với những loại xe ba bánh tự chế sử dụng động cơ đốt trong trước đây.

Từ thực tế đó, Đại tá Nguyễn Thị Xuân Huệ cho rằng cần sớm có cơ chế thí điểm cho phép đăng ký, lưu hành loại phương tiện này, đồng thời nghiên cứu cập nhật các quy định quản lý phương tiện cơ giới ba bánh đã được ban hành từ nhiều năm trước để phù hợp với công nghệ phương tiện xanh hiện nay.

Điều quan trọng, theo bà, là quá trình thử nghiệm phải đánh giá toàn diện chứ không chỉ nhìn vào khả năng chạy được hay không. Cần kiểm chứng độ thích ứng của phương tiện tại ngõ nhỏ, phố hẹp, khu dân cư đông đúc, cùng với mức độ an toàn kỹ thuật, an toàn giao thông và khả năng tổ chức quản lý, giám sát vận hành. Hiệu quả môi trường cũng cần được lượng hóa thông qua các chỉ số về giảm khí thải, tiếng ồn, hạn chế nước rác rò rỉ và phát tán chất thải.

Phương tiện xanh phải được thiết kế từ nhu cầu người lao động

Để những chiếc xe điện thực sự phù hợp với đời sống đô thị, ông Đinh Hoàng Liên, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Cơ khí và Lắp máy Việt Nam (Colavi), nhấn mạnh vai trò của người trực tiếp vận hành.

Colavi hiện đang sản xuất thử nghiệm các mẫu xe điện phục vụ thu gom rác. Tuy nhiên, sản xuất mới chủ yếu ở quy mô đơn chiếc. Nếu nhu cầu thị trường được xác định rõ, doanh nghiệp có thể xây dựng dây chuyền và quy trình sản xuất hàng loạt.

“Trong quá trình hoàn thiện phương tiện, ý kiến của công nhân môi trường phải được coi là một đầu vào quan trọng. Người vận hành trực tiếp phải phản hồi và đơn vị sản xuất phải đáp ứng được cũng như điều chỉnh thiết kế phù hợp với nhu cầu sử dụng trên thực tế bởi một chiếc xe được thiết kế trên bản vẽ có thể vận hành tốt trong điều kiện thử nghiệm, nhưng khi đưa vào ngõ nhỏ, phố hẹp, phải quay đầu, thu gom từng điểm hoặc làm việc liên tục nhiều giờ, những bất tiện rất nhỏ về vị trí tay điều khiển, chỗ đứng, cách lấy rác hay khả năng cơ động cũng có thể trở thành vấn đề lớn”, ông Liên phân tích.

Theo đó, Colavi đang hướng tới các mẫu xe điện ba bánh với nhiều kích cỡ, từ nhỏ, trung bình đến lớn, tùy theo nhu cầu thực tế của từng đơn vị sử dụng.

GS.TS Nguyễn Hữu Dũng, Viện trưởng Viện Môi trường đô thị và công nghiệp Việt Nam, cũng cho rằng đây là hướng cần đẩy mạnh. Theo ông, hệ thống phương tiện nên được phân thành các tầng vận hành rõ rệt, gồm phương tiện thu gom đầu nguồn, phương tiện trung chuyển nội khu và phương tiện vận chuyển đường dài.

Cách tiếp cận này giúp tránh tình trạng dùng một loại phương tiện cho tất cả công đoạn, trong khi đặc điểm tuyến đường, khối lượng rác và yêu cầu vận hành hoàn toàn khác nhau.

GS.TS Nguyễn Hữu Dũng đồng tình với việc tăng cường phối hợp giữa đơn vị quản lý, doanh nghiệp vận hành và doanh nghiệp cơ khí chế tạo. Theo ông, đây là cơ sở để các mẫu xe được hoàn thiện sát thực tế, sau đó từng bước thương mại hóa và phát triển thị trường.

Từ câu chuyện xe điện, các đại biểu đặt vấn đề rộng hơn về việc hình thành hệ sinh thái vệ sinh môi trường đô thị thông minh. Ông Lê Quang Hiệp, đại diện Tập đoàn Phenikaa, đề xuất đưa robot tự hành vào quá trình thử nghiệm chuyển đổi xanh. Theo ông, nếu tính toán từ sớm, Hà Nội có thể đồng bộ tiêu chuẩn, chính sách và hạ tầng, tránh vài năm tới lại phải điều chỉnh khi công nghệ robot được ứng dụng rộng rãi.

“Thay vì chỉ tính đến phương tiện điện đang triển khai, chúng ta có thể đưa thêm robot tự hành, thông minh vào ngay từ bây giờ để có những đề xuất đồng bộ cho tương lai”, ông Hiệp nói.

Ông Nguyễn Hữu Tiến, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Môi trường đô thị và Khu công nghiệp Việt Nam, cho biết Hà Nội đã thử nghiệm có kiểm soát xe điện quét, hút và robot tự hành. Kết quả sẽ là cơ sở nghiên cứu, hoàn thiện chính sách và mở rộng ứng dụng.

Theo Nông Nghiệp Môi Trường