Dự án bảo tồn rừng ngập mặn và chim hoang dã, di cư tại xã Quỳnh Anh góp phần bảo vệ hệ sinh thái, ứng phó biến đổi khí hậu và trách nhiệm cộng đồng.

Dọc đôi bờ Sông Mơ, những cánh rừng ngập mặn xanh thẫm đang ngày đêm chống chọi với sóng gió, triều cường và biến đổi khí hậu để bảo vệ cuộc sống bình yên cho hàng vạn người dân vùng ven biển. Không chỉ là “tấm lá chắn xanh” của thiên nhiên, nơi đây còn là mái nhà của nhiều loài thủy sinh và những đàn chim hoang dã, chim di cư tìm về trú ngụ mỗi mùa. Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan, hệ sinh thái rừng ngập mặn ở xã Quỳnh Anh (tỉnh Nghệ An) đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải được bảo vệ bằng những giải pháp căn cơ, lâu dài và có sự chung tay của cộng đồng.

Từ thực tiễn đó, Dự án “Nâng cao năng lực bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn và các loài chim hoang dã, di cư dựa vào cộng đồng tại xã Quỳnh Anh” đang được triển khai với kỳ vọng tạo dựng một mô hình bảo tồn bền vững, gắn kết giữa môi trường sinh thái với sinh kế của người dân địa phương.

‘Tấm lá chắn xanh’ trước thiên tai và biến đổi khí hậu

Xã Quỳnh Anh được thành lập trên cơ sở hợp nhất các xã Minh Lương, Quỳnh Bảng, Quỳnh Đôi, Quỳnh Thanh và Quỳnh Yên (huyện Quỳnh Lưu cũ), có diện tích hơn 39 km² với trên 60 nghìn dân. Là địa phương ven biển, địa hình thấp trũng, lại có Sông Mơ chảy qua nên nơi đây thường xuyên chịu tác động nặng nề của bão lũ, triều cường và nước biển dâng.

Hiện nay, trên địa bàn xã Quỳnh Anh có hơn 53 ha rừng ngập mặn trải dài khoảng 9 km dọc sông Mơ với các loài cây đặc trưng như sú, vẹt, bần, trang… Đặc biệt, cây đưng hay còn gọi là đước xanh, đước nhọn phát triển khá phổ biến. Đây là loài cây có khả năng chịu mặn tốt, bộ rễ chằng chịt giúp cố định đất, chắn sóng và hạn chế xói lở hiệu quả.

Thực tế những năm gần đây cho thấy, biến đổi khí hậu đã khiến thiên tai diễn biến ngày càng khốc liệt. Chỉ riêng năm 2025, nhiều cơn bão lớn liên tiếp đổ bộ vào Nghệ An gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản. Tại xã Quỳnh Anh, hàng trăm héc-ta hoa màu, nuôi trồng thủy sản bị ảnh hưởng; nhiều khu vực ven sông bị nước dâng, xâm thực, đe dọa đời sống người dân.

Trong bối cảnh đó, rừng ngập mặn càng khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ giúp giảm sức tàn phá của sóng gió, bảo vệ đê điều và vùng dân cư ven biển, hệ sinh thái này còn góp phần lưu trữ carbon, điều hòa khí hậu và tạo sinh kế cho người dân thông qua nguồn lợi thủy sản tự nhiên dưới tán rừng.

Các nhà khoa học đánh giá, rừng ngập mặn là một trong những hệ sinh thái có giá trị bậc nhất trong bảo tồn đa dạng sinh học. Bởi vậy, bảo vệ rừng ngập mặn không đơn thuần là bảo vệ cây xanh, mà còn là bảo vệ môi trường sống, bảo vệ tương lai phát triển bền vững của vùng ven biển.

Nơi đàn chim tìm về

Không chỉ là “lá phổi xanh” của vùng cửa sông ven biển, những cánh rừng ngập mặn ở xã Quỳnh Anh còn là điểm dừng chân của nhiều loài chim hoang dã, chim di cư.

Hàng năm, từ khoảng tháng 9 đến tháng 3, nhiều đàn chim từ phương Bắc vượt hàng nghìn cây số tìm về các vùng ngập nước ven biển để trú ngụ, kiếm ăn và sinh sản. Sự xuất hiện của chim di cư không chỉ tạo nên vẻ đẹp sinh thái đặc biệt mà còn là “thước đo” phản ánh chất lượng môi trường tự nhiên.

Theo các nghiên cứu, Việt Nam hiện ghi nhận hơn 900 loài chim, trong đó có hàng chục loài nguy cấp, quý hiếm cần được ưu tiên bảo vệ. Việt Nam cũng được xác định là một trong những khu vực quan trọng trên tuyến đường bay của chim di cư toàn cầu.

Tuy nhiên, cùng với sự suy giảm diện tích rừng ngập mặn, tình trạng săn bắt, đặt bẫy chim hoang dã trái phép tại nhiều nơi vẫn còn diễn ra. Một số khu vực ven biển từng xuất hiện tình trạng giăng lưới, đặt bẫy trên các tán cây hoặc khu vực đầm lầy, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quần thể chim di cư.

Đó cũng là lý do dự án bảo tồn tại xã Quỳnh Anh đặt mục tiêu không chỉ phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn mà còn bảo vệ hiệu quả các loài chim hoang dã, chim di cư, đặc biệt là những loài quý hiếm nằm trong Danh lục đỏ Việt Nam.

Dự án nâng cao năng lực bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn và các loài chim hoang dã, chim di cư dựa vào cộng đồng tại xã Quỳnh Anh do Trung tâm Con người và Thiên nhiên – Quỹ bảo tồn động thực vật hoang dã Việt Nam tài trợ với sự hỗ trợ kỹ thuật của Trung tâm tư vấn phát triển lâm nghiệp tỉnh Nghệ An. Thời gian thực hiện của dự án là 18 tháng (đến tháng 6/2027).

Là cơ quan tiếp nhận và thực hiện dự án, HTX nông nghiệp tổng hợp Quỳnh Bảng đã có sự chuẩn bị chu đáo và sẵn sàng triển khai thực hiện dự án sao cho đạt hiệu quả cao nhất. Ông Hồ Đăng Tâm, Giám đốc HTX nông nghiệp tổng hợp Quỳnh Bảng, cho biết: Đây thực sự là dự án có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh yêu cầu bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học ngày càng cấp thiết. Việc triển khai dự án không chỉ góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn nâng cao nhận thức, phát huy vai trò của cộng đồng trong công tác bảo tồn.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của dự án là điều tra, đánh giá nhanh đa dạng sinh học các loài chim trên địa bàn; đồng thời khảo sát thực trạng săn bắt, bẫy bắt trái phép để có giải pháp quản lý phù hợp. Việc tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cộng đồng dân cư, giáo dân tại các giáo xứ ven biển cũng được xác định là nhiệm vụ then chốt nhằm thay đổi hành vi và hình thành ý thức bảo vệ thiên nhiên từ cơ sở.

Khi cộng đồng trở thành ‘người gác rừng’

Điểm đặc biệt của dự án lần này chính là cách tiếp cận dựa vào cộng đồng. Thay vì chỉ trông chờ vào lực lượng chức năng, người dân địa phương sẽ trở thành chủ thể tham gia bảo vệ rừng và bảo tồn chim hoang dã.

Theo kế hoạch, dự án sẽ tổ chức các lớp tập huấn, hội nghị truyền thông và ký cam kết bảo vệ rừng ngập mặn, chim di cư tại 20 thôn xóm trọng điểm. Hai bảng truyền thông cố định sẽ được lắp đặt để tuyên truyền về bảo tồn đa dạng sinh học và khai thác nguồn lợi thủy sản bền vững.

Đặc biệt, một đội tuần tra cộng đồng sẽ được thành lập và hỗ trợ hoạt động nhằm giám sát, phát hiện kịp thời các hành vi xâm hại rừng ngập mặn, săn bắt chim trái phép. Đây được xem là giải pháp mang tính lâu dài bởi chính người dân là những người hiểu rõ nhất địa bàn, tập quán sinh hoạt cũng như những nguy cơ tác động đến hệ sinh thái địa phương.

Bên cạnh công tác bảo vệ, dự án còn triển khai trồng mới 15.000 cây Đưng ven Sông Mơ nhằm phục hồi diện tích rừng ngập mặn bị suy giảm. Những hàng cây mới không chỉ góp phần mở rộng “vành đai xanh” phòng hộ mà còn tạo môi trường sống thuận lợi cho các loài chim và thủy sinh phát triển.

Quan trọng hơn, dự án hướng tới việc gắn bảo tồn với sinh kế bền vững. Khi người dân nhận thấy rừng ngập mặn mang lại lợi ích thiết thực như phát triển nuôi trồng thủy sản, du lịch sinh thái hay cải thiện môi trường sống, họ sẽ chủ động tham gia gìn giữ tài nguyên thiên nhiên.

Có thể nói, bảo vệ rừng ngập mặn và chim hoang dã không còn là câu chuyện của riêng ngành chức năng hay các tổ chức bảo tồn. Đó là trách nhiệm chung của cộng đồng trong hành trình gìn giữ màu xanh cho hôm nay và cho cả thế hệ mai sau.

Giữa những biến động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, đề án bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn và các loài chim hoang dã, di cư tại xã Quỳnh Anh không chỉ mang ý nghĩa môi trường, mà còn mở ra hy vọng về một mô hình phát triển hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Nơi đó, những cánh rừng tiếp tục xanh lên bên dòng Sông Mơ và những đàn chim vẫn bình yên tìm về mỗi mùa di cư.

Theo Nông Nghiệp Môi Trường